Erkan Sevinç’ten: Yaz Dostum

 Erkan SEVİNÇ

Nota deyip geçmeyin. Notalarla ne üzüntüler, ne sevinçler anlatılıyor. Müzikteki matematiksel gizemi keşfederek yazıya dökmenin ilk temeli Pisagor tarafından atılmış. Biz kendisini okul sıralarından o meşhur dik üçgen teoremi ile hatırlarız ama O kendi devrine kadar gelişmiş bütün çalışmaları bir disiplin altında toplamış, geometri, aritmetik, astronomi, coğrafya, müzik ve tabiat bilgisi olarak ayrı ayrı bilim dalları yaratmış bir bilim adamı. Pisagor tüm evrenin sayılar ve aralarındaki ilişkilere göre kurulduğuna inanıyordu. Pisagor’un müziğin içindeki matematiği bir demirci dükkanının önünden geçerken keşfettiği rivayet edilir. Demirci ustasının demir döverken kullandığı aletlere göre değişik sesler çıkarması Pisagorun ilgisini çekmiş, dükkanı kapattırarak ustaya çeşitli aletler kullandırmış, çıkan sesleri incelemiş ve kayıtlar almış.


Müzik dünyası 9. yüzyılın başına kadar notalamadan habersizdi. Eserler kulak yoluyla kuşaktan kuşağa aktarılıyor, bu arada değişime uğruyor, zamanla unutulabiliyordu. 9. yüzyılın ikinci yarısında ilk notalama sistemi ortaya çıktı. Notaların Do, Re, Mi, gibi bugünkü şekliyle adlandıran 10. yüzyılda yaşamış bir Milanolu keşiş oluyor. Manastırında müzik dersleri verirken pratik bir yol arayan rahip manastır ihalelerinden birinin ilk hecelerini alarak bu isimleri oluşturmuş. Dominus (Do) mutlak, Rerum (Re) madde, Miraculum (Mi) mucize, Familias planetarium (Fa) gezegenler ailesi, Solis(So) güneş, Lactea Via (La) samanyolu ve Siderae(Si) gökler. 1030 yılında Arezzo Katedrali’nin rahibi Guido D’arezzo tarafından isimlendirilen notalar günümüze kadar korunmuş. 11. yüzyılda ise notaların üzerine dizildiği beş çizgiden oluşan portenin kullanılmasıyla notaların yüksekliği do, re, mi ve süresi birlik, ikilik, dörtlük kesin biçimde belirlenebilir hale gelmiş.
Geliyoruz 18.yüzyıla..Belirli duygular ve davanışlarla müzikal notalar arasında bağlılık olduğundan bahsediliyor. Her besteci notalara farklı anlamlar yüklemiş. Örneğin Johann Mattheson’a göre Re majör tiz ve inatçı iken,Rousseau’ya göre şenlik ve parlaklığı çağrıştırıyor. Yine Hermann von Helmholtz’un “Tonempfindungen” kitabında bir notanın diyezini kullandığımızda ses daha keskin ve açık olurken,bemol tercih edersek ses yumuşamaya,uysallaşmaya başlıyor hatta melankoliye gidebiliyor.


Duygularımızın dışa vurumu, bir anlamda acılarla sevinçlerin dile getirilişi. Müziğin sihri, bulunduğumuz ortamla, coşku ve hüzün duygularımızın bağdaşarak anlam kazanmasını sağlıyor. Yani, duygu ve düşünceleri, kulağa hoş gelen ses veya enstrümanla notalar yardımıyla anlatma sanatıdır müzik. Kimi zaman uyuyan duygularımızı harekete geçirip, çalar saat görevi de görmekte. Duymak isteyip de duyamadığımız sözleri, duymuş gibi hissetmemizi sağlar müzik. İnsanın aklına girdikten sonra geri alınmaz. Müzik belki de tek evrensel dildir. Duygu pekiştiriciliğinin yanında, müzik evrenin sesi olma özelliğine de sahiptir. Kimi zaman efkâr dağıtan, adeta sinir alan müzikle kendini bulur insan. Ses ve enstrümanın uyumu içimizde sanki bir devi uyandırır. Yaşadığımız duygu şiddetini anlatan, kulak algısı diyebileceğimiz ve kimin seslendiğini fark ettiren, beyne jimnastik yaptıran, ses egzersizleriyle insana zaman ve değişik mekânlar sunan içinde nefes alıp soluklanabileceğimiz, mesafeleri öğrenebileceğimiz, belki de kendimizi kurtarabileceğimiz yerlere götüren ve her yeri evimiz gibi hissettiren bir güzelliktir müzik.
İletişim Uzmanı Özgür Karakaya “Müzik, içerisinde matematiği barındırmakla beraber, sihri 7 notada gizlidir” derken öyle haklı ki. İlginçtir ki, doğada yedi ana renkten milyonlarca renk oluşturulduğu gibi müzikte de yedi notayla harika sesler cümbüşü yaratılabiliyor. Yıllardır müzikle içli dışlı olan ve sanatçılarla konserler düzenleyen, ses getirici röportajlar yapan biri olarak notalardan sözedince “Ya bir Allah’ın kulu da benim duygularımı kağıda dökmemiş” diye düşündüm. Sizlerin de böyle istekleri olabilir. Belki sana, bana şiir yazan olmuştur ama beste yapan yoktur. Şöyle birlikte seslenelim mi müzisyen dostlarımıza. Yaz Dostum bana bir şarkı yaz!

Bir Cevap Yazın