Gündelik 15 kıyafet ve aksesuarın bilinmeyen tarihi

İncir yaprağıyla başlayan bir süreç giyinmek. Bugün milyarlarca liranın döndüğü ve dünyaya yön veren dev bir sektör olarak, fark ettirmeden tüm yaşantımıza etki ediyor. Yüzlerce çeşit kıyafet her yanımızı sarmış durumda. Biz de belki de nereden geldiğini, kaynağının neresi olduğunu bilmediğimiz bu kıyafetleri her gün üstümüzde taşıyoruz. Sizler için üstünüze başınıza farklı bir gözden bakmanızı sağlayacak bir yazı hazırladık… 

1- Pantolon


Bugün bildiğimiz anlamda pantolonun adı, 4. yüzyılda bazı efsanelere konu olacak şekilde İznik’te öldürülen bir İtalyan hekim olan Panteleone’den gelir. Hekimliğin yanı sıra, bir fizikçi ve din adamı olarak da görülen Panteleon’un çalışmaları, dönemin yöneticileri tarafından hoş karşılanmaz ve kafirlikle suçlanır. Panteleone’nin ölümünden uzun yıllar sonra Venediklilerin meşhur Commedia dell’Arte etkinliklerinde, Aziz Panteleon’u anmak isteyen sanatçılar, onun giydiği söylenilen uzun paçalı giysilerle sahne alırlardı. Kökeni 15. yüzyıla dayanan Commedia dell’Arte tiyatrolarında “Panteleon” adını alan bu giysi, gezici tiyatrolar sayesinde Avrupa’nın dört bir yanına yayılmış ve benimsenmiştir. Öyle ki, Fransız devriminin siyasi simgelerinden biri olarak kabul edilmiştir. Fransız soyluların giydiği tayta benzeyen uzun külotlara bir tepki olarak benimsenen pantolon, işçi ve köylü sınıfının üniforması gibi görülmüştür. Osmanlı’da ise bildiğimiz anlamda pantolonu ilk giyenler denizciler ve işçiler olmuş.

2- Elbise


İnsanlık tarihinin ilk icatlarından biridir elbise. Tüm toplum ve kültürlerin ataları, göğüslerinden bacaklarının belli bir bölümüne kadar vücutlarını kapatan kıyafetler giymişlerdir. Çağlar içerisinde elbise kullanımını terk eden erkekler bugün elbiseyi bir kıyafet olarak tercih etmezken, elbise kadınlar için hala en gözde kıyafet türlerinin başında gelmektedir.

3- Etek


Neredeyse insanlık tarihi kadar eski olan etek, ilk insanların giydiği ilkel elbiselerin üst kısımlarının ayrılması sonucunda doğal olarak ortaya çıkan bir kıyafettir. Hemen her kültür ve ulusun tarihinde ilk dönemlerden itibaren hem erkek hem de kadınlar tarafından kullanıldığı görülebilen etekler, rahat hareket imkanı sağlaması ve temel amaç olan belden aşağısını örtme ihtiyacını basit bir şekilde yerine getirdiği için tercih edilmiştir. Ayrıca kapalı tuvalet kabinlerinin olmadığı dönemler için etek kullanımı en rahat kıyafet olarak haliyle bir numaralı tercih olmuştur.

4- Şapka


Günümüzden yaklaşık 5000 yıl önce bir çok amaca hizmet edecek şekilde kullanmaya başlanan şapka M.Ö. 3200 civarında ilk defa Mısır ve Yunan medeniyetlerinde ortaya çıktı ve ticaret yollarıyla tüm dünyaya yayıldığı görülmüştür. Fransız kukuletasıyla başlayan, İngiliz Sombrero’suyla devam eden süreçte Amerika’nın keşfini takip eden süreçte özellikle korsanlar tarafından tercih edilen bir aksesuar olarak şapka bütün dünyaya yayılan bir moda akımı olmuştur. Nihayetinde 1800’lerin sonunda “fötr şapka” bir medeniyet çizgisi olarak dünya kültüründe kabul görmeye başlamıştır. Ülkemizde de bilindiği üzere bir devrim olarak kabul edilmiştir şapka. Fes ve sarığın yerine şapka kullanılmasının bir devrim olarak Atatürk tarafından getirilmiş olması, bugün bile tartışılan bir konu olarak sık sık gündeme geliyor.

5- Tişört

İngilizcede erkeklerin vücutlarının üstünü kapatmak için kullandıkları kıyafetleri tanımlamada genel olarak kullanılan “shirt” kelimesi ile “T” harfinin birleşmesiyle oluşan “T-shirt” bugün dünyadaki en yaygın kıyafetlerin başında geliyor. T harfine benzemesi sebebiyle bu adı alan tişörtlerin atası faniladır. 1900’lü yılların başında Amerikan askerlerin yün kazakların altına giymeleri için tasarlanan tişörtlerin sokakta giyilmesi o dönemlerde toplumun hazır olmadığı bir marjinallik çizgisini temsil ediyordu. Yıllarca sade ve baskısız olarak kullanılan tişörtlere ilk defa 1948’de New York’taki bir seçim kampanyasında yazı yazılıp, baskı yapıldığı biliniyor. Üzerlerinde slogan yazan bu tişörtler, günümüzde 1960-1980 arası bir dönemde dar kesim olarak bir moda akımına dönüşürken, 1980’lerle birlikte Rap kültürünün getirdiği bir tarzla bol olarak giyilmeye başlanmıştır.

6- Çorap


Genel olarak ayakkabıdan sonra icat edildiği sanılan çorapların kökeni aslında çok daha eskilere dayanmaktadır. İlk ayakkabılar olan, sandalet ve çarık gibi aksesuarlar genel olarak çorapsız kullanılırdı. Çoraplar ise, hane ve çadırların içerisinde soğuktan korunma amaçlı olarak icat edilmiştir. Perslerin “Gorab” adını verdikleri ve keçeden yapıldığı düşünülen ilkel çoraplar Arapça’da “Curab” ve Türkçe’de “Çorap” adını alarak bölgeye yayılmıştır. İlk başlarda giysinin tamamlayıcı bir unsuru olarak tasarlanan bu ilkel çoraplar, bugünkü şekline ancak 1600’lerde ulaşmıştır.

7- Ayakkabı


İlk çağlarda, posttan be tahtadan yapılmaya başlandığı düşünülen ayakkabılar tahmin edeceğiniz üzere temel olarak ayak tabanını koruma amaçlı keşfedilmiştir. Sandalet, çarık, çizme, terlik aynı anda bir çok kültürde ortaya çıktığı düşünülen aksesuarlardır. İlk topuklu ayakkabılar ise 16. yüzyılda yine Avrupa’da üretilen ve mantar topuk olarak bilinen şosonlar olarak öne çıkmıştır. Başlarda ayakkabıyı koruma amaçlı üretilen topuklar, bugün cinselliği çağrıştıran bir obje olarak bile kullanılabilmektedir.

8- Kravat


Acı dolu bir hikayesi vardır Kravatın.  İlk defa 1618’de Avrupa’da patlak veren ve 30 yıl süren savaşta, Fransa kralı XIII. Louis’in ordusunda yer almak için Hırvatistan’dan gelen 160.000 lejyonerin boynunda görülür kravat. Savaşa giden askerleri uğurlayan anneler, eşler ve sevgililer bu genç adamların boyunlarına başlarını örttükleri bezleri bağlayıp düğümlemişlerdir. Bu boyunlara düğümlü örtüler, Fransa’da çok beğenilmiş ve kravat sosyal bir aksesuar olarak hayatlarımızda yerini almıştır. Dolayısıyla batı dünyasında “Croat” olarak tanımlanan Hırvatların adını alan “Kravat” dilimize de bu şekilde değişime uğramadan geçmiştir.

9- Kemer


İlk örneklerinde tunç çağında bir çok bölgede rastlanılan kemerlerin elbiseleri tamamlayıcı bir aksesuar olarak tercih edildiği düşünülüyor. Silah ve eşya taşımak için kullanılan ilk kemerler kumaş, deri ve metalden yapılabiliyordu. Afrika kabilelerinde bile görülen kemer kullanma alışkanlığı, bir çok kültürde zenginlik işareti olarak kullanılıyordu. Modern anlamda bir aksesuar olarak kıyafetlerle birlikte kullanılan kemerlerin ilk olarak İtalya’nın Manrtua bölgesinde kullanıldığı görülmektedir. 17. yüzyılda ortaya çıkan bu modern kemerler, modanın değişmez bir parçası olarak görülüyor ve daha çok kadınlar tarafından tercih ediliyordu. Erkeklerin genellikle savaş meydanlarında kullandıkları kemerleri terk edip moda olarak kemer takmaları ise 1900’lerin başına denk gelmektedir.

10- Gömlek


İlk olarak antik Mısır’da örnekleri görülen gömlek o dönemde bir çok komşu medeniyet tarafından da tercih edilmiş ve “Kalasiris” olarak anılmıştır. Ticaret yoluyla antik Yunan dünyasına da taşınan gömlekler “Chiton” adını alarak Avrupa’ya doğru yolculuğunu sürdürmüştür. Antik dünyada bir statü simgesi olarak öne çıkan gömlekler, örnek olarak Babil’de ne kadar uzun olursa o kadar zenginliği temsil ediyordu. Kısa gömlekler fakirlerin giysisi olarak görülüyordu. Avrupa’da gömlek kültürünü yaygınlaştıran Roma İmparatorluğu, bu kıyafetin temel tasarımını batı dünyasına kazandırmıştır. 15. yüzyılda kollarına manşetlerin eklendiği, 16. yüzyılda ise boyun bölgesi yakalarla süslenerek evrimini tamamlayan gömlek ilk çağlarda olduğu gibi günümüzde de bir statü işareti.

11- Toka


Antik çağlardan bu yana, uzayan saçların bez bağlanmasıyla başlayan bir toka kullanımı söz konusudur. Açıkçası tokaya ilk referans olduğu söylenen bir çok kaynak şüphelidir. Ancak temel olarak ilk örnekleri Yunan, Roma ve Çin kültürlerinde görülmüştür. Özellikle Çin Hanedanında uzayan saçların bir çeşit başlık içerisinde şişle sıkıştırılmasıyla ilk örneklerini gösteren toka kullanımı İpek yolu ile batıya taşınmış ve batıda evrimleşmiştir. Günümüzde bir çok çeşit ve modeli bulunan tokaların ilk temel tasarımlarının ise İtalya ve İngiltere’de ortaya çıktığı düşünülüyor.

12- Kol Saati


Antik çağlarda icat edilen güneş saatleri yaklaşık M.Ö. 8. yüzyıla kadar uzanan bir geçmişe sahip olarak bugün kullandığımız tüm saatlerin ataları olarak kabul edilirler.İlk örnekleri 14. yüzyılda görülebilen mekanik saatler, zaman içerisinde bir moda olarak günümüzde kollarımızda yerini alacak şekilde evrimleşmiştir. İlk kol saatleri 1890’larda bir kadın aksesuarı olarak ortaya çıkmış ve çok ilgi görmemiştir. Köstekli cep saatlerinin moda olduğu bir dönemde kol saatlerine geçiş temel ihtiyaçlardan ortaya çıkmıştır. Saatlerin efendisi olarak bilinen Louis Cartier ve Edmond Jaeger modern kol saatinin icadını 1900’lerde gerçekleştirdiklerinde bu saate “Pilot saati” adını vermişlerdi. Uçuşlarında pilotlara zamanlama açısından yardımcı olması için pratik bir çözüm olarak üretilen bu saatler, kısa bir sürede kara ve denizde askerlerin kolunda görülmeye başlanmış ve bir anda sosyal hayatın bir parçası olmuştur.

13- Sütyen


M.Ö.7. yüzyılda Antik Yunan medeniyetlerinde tanrıça tasvirlerinde kendisini göstermeye başlayan sütyen, ancak geçtiğimiz yüzyıl içerisinde yaygınlaşmıştır. Özellikle 16. ve 19. yüzyıllar arasında batı dünyasında kadınların korse kullanmasıyla geçen uzun bir dönemin ardından, daha pratik olan sütyen 19. yüzyıl başlarında kullanılmaya başlamıştır. İlk üretildiklerinde tamamen gösteriş amaçlı kullanılan göğüsler, zaman içerisinde değişen moda akımları içerisinde kendisini zorunlu bir aksesuar olarak öne çıkartmıştır.

14- İç Çamaşırı


Adem ve Havva’nın keşfettiği incir yaprağıyla başlayan bir serüvendir iç çamaşırı. Yahu dalga geçmeyin, teknik açıdan mevzu bu şekilde gelişmiş. İlk insanlardan günümüze bir çok medeniyette kullanıldığı görülen iç çamaşırları aslında antik çağlarda aynı zamanda birer kıyafetti. Hem kadınlar hem de erkekler modern çağda külot olarak adlandırdığımız giysileri gündelik yaşamda saklamadan giyiyorlardı. Bugün hala ilkel kabilelerin bu şekilde giyindiklerini görüyoruz. Özellikle kadınlar tarafından kullanılan ilk iç çamaşırlarının temel amaçlarından biri de cinsel istismar ve saldırılara engel olmaktı.Bildiğimiz manada, gündelik kıyafetlerle özellikle bel altı bölgeleri ayırmak için kullanılan iç çamaşırlarının ilk örnekleri 19. yüzyılın sonlarında karşımıza çıkmıştır. Klasik olarak “içlik” olarak kullanılmaya başlayan ve tarihi çok daha eskilere dayanan iç giyim kıyafetlerinden farklı olarak iç çamaşırları, kendi başına bir moda akımı yaratmıştır. Kadınların iç çamaşırı kullanmaya başladığı dönemlerde, erkekler hala içlik kullanıyorlardı ki, İlk erkek iç çamaşırları 1930’larda seri üretime geçmişti! Bugün tangadan, gstringe kadar bir çok evrim geçirmiş modeli bulunan iç çamaşırları, son yüzyıl içerisinde kabul edildikleri şekilde mahrem olmaktan giderek uzaklaşmakta ve ilk çağlardaki gibi normalleşmeye başlamaktalar.

15- Gözlük


İlk gözlüğü yapan insanın kim olduğu bir sır. Fakat ilk optik camların milattan 1000 yıl önce Girit’teki kazılarda bulunduğu biliniyor. Büyüteç olarak kullanıldığı sanılan bu camlar Yunan medeniyetinde başka bir gelişmeye yol açtığa dair bir iz yok. Fakat benzer cam parçalarının Nero döneminde 1. yüzyıl Roma’sında mektup yazılarının okunması amaçlı kullanıldığına dair bulgular var. Modern görme optiği ile ilgili ilk çalışmalar Arap coğrafyasında ortaya çıkıyor. Teknolojik açıdan M.S. 900’lerde zirvede olan İslam coğrafyasında ilk gözlük yapımının yolunu açacak çalışmaların yapıldığı biliniyor. 12. ve 13. yüzyıllarda İtalyanların bu çalışmaları latin diline çevirmesiyle gözlüğün tarihinin başladığı kabul edilir. Ortaçağda bir çok ilkel örneği görülen gözlükler en nihayetinde, 1727’de İngiliz optik bilimci Edward Scarlett tarafından bugünkü formunda tasarlanır. 20. yüzyılın hemen başlarında da Alman, Moritz Von Rohr gözlük camlarının modern tasarımlarını tamamlar ve lensler icat edilene kadar bu mevzu burada kapanmış olur. Mevzuyla şu sıralar Google ilgileniyor, belki bir kaç yüzyıl sonra gözlüğün tarihinde Google Glass önemli bir yere sahip olabilir.

Bir Cevap Yazın