KİM BU, KATİPZADELER?

200 yıllık bir geçmişe sahip aile, Konak Meydanı, Katipzade Camii önünde hem ataları Katipzade Mehmet Efendi anısına lokma döktürdü hem de el konulan malları hakkında basın açıklaması yaptılar. Biz de İzmir’in son 2 asırına tanıklık etmiş bu aileyi sizler için araştırdık.

Ozan İlginoğlu
Katipoğlu ailesi 1700-1827 yılları arasında yaklaşık 127 yıllık bir zaman içinde Osmanlı Devleti’nin saray içi ve dışı sancak görevlerinde bulunmuşlardır. Tarihi belgeler ışığında İzmir dışında, Selçuk ve Aydın vilayetlerinde 17.yy’dan itibaren derebeylik, müderrislik ve müftülük yaptıkları bilinmektedir. Soyları Aydınoğlu Beyliğine dayanan ailenin en büyüğü Aydınoğlu Dabağzade Hacı Osman Ağa ve onun oğlu El Hac Mehmet Ağa’dır. 1727 yılında Mehmet Ağa ölünce yerine ilim ve tasavvuf sahibi Hacı Ahmet Reşit geçmiştir. Kısa zamanda sevilen Hacı Ahmet Reşit, sarayın desteği ile lakap ve mühür elde etmiştir. Alimliği nedeniyle, Hacı Ahmet Reşit’e Katipzade ünvanı verilmiştir.
Katipzade Hacı Osman Efendi’nin vefatı ile yerine Mehmet Efendi geçmiştir. Kendisi ile birlikte Katipzadeler Aydın Eyaletinin de mutlak hakimi olarak Kuzeyde Balıkesir sınırından, Güneyde Marmaris sınırlarına, Batıda o dönem elde olan Yunan Adaları, Doğuda ise Manisa hariç Konya vilayetine kadar olan geniş bir alanı hakimiyet alanları içine almışlardır.

“Konak” isminin kaynağı
Konak isminin ilçeye verilme nedeni, Katipzade Mehmet Efendi tarafından 1804 yılında yaptırdığı konaktır. Bugünkü İzmir Hükümet Konağı’nın yer aldığı mevkideki konaklarından ayan sıfatı ile İzmir’i fiilen yönetmişler, konaklarının devlet mülkiyetine geçmesi sonrasında da bu mekan uzun süre isimleri ile anılmıştır. Katipzade Konağı 1867’de yıkılarak 1872’de yerine Hükümet Konağı inşa edilmiş, orijinal Hükümet Konağı’nın 1970’de yanmasıyla yerine hala hizmet veren rekonstrüksiyon yapılmıştır.

Katipzade Mehmet Efendi’nin idam edilmesi
Tarihi kaynaklara göre despot bir yönetim şekline sahip Katipzade Mehmet Efendi kendisine padişah tarafından verilen görev gereği İzmir’de tek bir eşkıya bırakmamıştır. Zenginliği ve ihtişamı nedeniyle ayan sınıfını ortadan kaldırmak için bahane arayan 2.Mahmut tarafından idam edilmiştir. Bunun üzerine İzmir’de çıkan ayaklanmayı İstanbul’dan gönderilen ordu zorlukla bastırabilmiştir. Katipzade erkeklerinin çoğu öldürülmüş ve bir kısmı sürgüne gönderilmiştir.

Adnan Menderes, Latife Hanım ve Mahmut Esat Bozkurt
Aile, cumhuriyet döneminde de önemli devlet kademelerinde çalışmaya devam etmiştir. Özellikle de İzmir ticari hayatında önemli roller oynamışlardır. 1928’de Katipzade Sabri, Vehbi Koç’tan önce İstanbul’da Türkiye’nin ilk Ford oto bayiliğini açmıştı. Ayrıca, Katipzade İbrahim Edhem Bey Adnan Menderes’in de babasıdır. Cumhuriyet’in ilk yasalarını hazırlayan ayrıca Adalet Bakanlığı da yapmış Mahmut Esat Bozkurt’ta bu aileye mensuptur. Ulu önder Mustafa Kemal ile evlenerek Türk kadınının modern ve çağdaş bir aşamaya gelmesini sağlayan Latife Hanım’da ailenin tanınan simalarındandır.

200 yıl sonra aile üyeleri tekrar bir araya geldi
Konak Meydanı’nda, ataları Katipzade Mehmet Efendi anısına lokma döktüren altıncı ve yedinci kuşak temsilcileri bugüne kadar talan edildiklerini öne sürdükleri mallarının geri verilmesini istedi. Katipzade Sülalesini oluşturan Aksoy, Alpyörük, Kutluay, Çelebizade, Evliyazade, Kançıbanzade, Kantarcızade, Kapanizade, Kilimcizade, Osmanzade, Ragıp Paşazade, Yemişcizade Aileleri bir araya gelerek Katipzade Mehmet Efendi tarafından bağışlanan vakfiyelerin halka yeniden kazandırılması gerektiğini belirttiler.

One thought on “KİM BU, KATİPZADELER?

Bir Cevap Yazın